ตอนที่ 5 หนี้เท่าไรถึงรับไหว แยก D/E ดอกเบี้ย และเงินที่ต้องจ่าย

บริษัทมีหนี้เพิ่มจาก 18 เป็น 22 ล้านบาท แต่สัดส่วนหนี้ต่อส่วนของผู้ถือหุ้นกลับลดลง เจ้าของกิจการควรสบายใจขึ้นหรือไม่?

คำตอบยังอยู่ในงบอีกหลายจุด ในบริษัทสมมติของซีรีส์นี้ ส่วนของผู้ถือหุ้นเพิ่มเร็วกว่าหนี้ จึงทำให้สัดส่วนดูดีขึ้น ขณะเดียวกันกำไรก่อนดอกเบี้ยโตช้ากว่าดอกเบี้ย และเงินสดจากการดำเนินงานลดลง ถ้าอ่านเฉพาะ D/E เราจะเห็นเพียงส่วนหนึ่งของภาระที่ต้องรับ

ตอนนี้ใช้บริษัทสมมติที่ขายอุปกรณ์ รับงานติดตั้งระบบ และให้บริการดูแลต่อเนื่อง หน่วยเป็นล้านบาท ปีที่ 1 (Y1) และปีที่ 2 (Y2) เป็นงวดละ 12 เดือน ตัวเลขใช้เพื่อฝึกอ่านงบ ไม่ใช่เกณฑ์อนุมัติสินเชื่อหรือคำแนะนำให้บริษัทใดกู้เงิน

ก่อนเทียบ D/E ต้องรู้ว่าใครนับหนี้แบบไหน

ส่วนของผู้ถือหุ้นในบทความหมายถึง equity ทั้งจำนวน ไม่ใช่เฉพาะทุนจดทะเบียน D/E ย่อมาจาก debt to equity แต่คำว่า debt บนรายงานคนละฉบับอาจครอบคลุมคนละรายการ บางฉบับใช้หนี้สินทั้งหมด บางฉบับใช้เฉพาะหนี้ที่มีดอกเบี้ย หากไม่ตรวจสูตรก่อน ตัวเลขที่ต่างกันอาจเป็นเพียงความต่างของนิยาม

เงินสด 2 ล้านบาทในแถวสุดท้ายเป็นจำนวนที่สมมติให้ต้องเก็บไว้ใช้ดำเนินงาน ส่วนเงินสดที่เหลือ 4 ล้านบาทจัดเป็นสินทรัพย์ทางการเงิน จึงหักจากหนี้ได้ตามกรอบวิเคราะห์นี้ ตอนที่ 7 จะอธิบายการแยกรายการให้ละเอียดขึ้น

ชื่ออัตราส่วนควรบอกทั้งสิ่งที่นับและวันที่ใช้ ตัวเลขทั้งสี่แถวใช้ยอดปลายปี ไม่ใช่ค่าเฉลี่ย และไม่ควรนำไปแทน FLEV ซึ่งเราจะคำนวณด้วยภาระทางการเงินสุทธิเฉลี่ยในตอนที่ 7

หนี้เพิ่ม แต่สัดส่วนลดได้เมื่อส่วนของผู้ถือหุ้นเพิ่มเร็วกว่า

หนี้ที่มีดอกเบี้ยเพิ่ม 22.22% จาก 18 เป็น 22 ล้านบาท ส่วนของผู้ถือหุ้นเพิ่ม 30.77% จาก 26 เป็น 34 ล้านบาท ทำให้หนี้ที่มีดอกเบี้ยต่อส่วนของผู้ถือหุ้นลดจาก 0.69 เป็น 0.65 เท่า

ส่วนของผู้ถือหุ้นที่เพิ่ม 8 ล้านบาทกระทบยอดได้จากกำไรสุทธิ 12.4 ล้านบาท หักเงินปันผล 4.4 ล้านบาท บริษัทสมมติไม่ได้เพิ่มทุนใหม่ในปีนี้ ข้อเท็จจริงนี้ช่วยให้เราอ่านสาเหตุของสัดส่วนได้ถูกทาง แต่ยังไม่บอกว่ามีเงินพอคืนเจ้าหนี้ทุกวันครบกำหนด

ถ้ากิจการขาดทุนสะสมจนส่วนของผู้ถือหุ้นต่ำมากหรือเป็นลบ D/E อาจสูงผิดปกติหรืออ่านเป็นสัดส่วนตามปกติไม่ได้ การได้ค่าติดลบไม่ได้แปลว่าภาระหนี้ต่ำ ควรเปิดงบจำนวนเงินจริงและสาเหตุที่ส่วนของผู้ถือหุ้นลดลงก่อน

กำไรที่รองรับดอกเบี้ยโตทันหรือไม่

อัตราความสามารถจ่ายดอกเบี้ยที่ใช้ในตอนนี้คือ EBIT ÷ ดอกเบี้ยจ่าย EBIT คือกำไรก่อนดอกเบี้ยและภาษี จึงใช้ดูว่ากำไรตามเกณฑ์คงค้างครอบคลุมดอกเบี้ยกี่เท่า

EBIT เพิ่ม 20% แต่ดอกเบี้ยเพิ่ม 25% อัตราครอบคลุมจึงลดลง แม้ระดับกำไรจะสูงขึ้น นี่เป็นเหตุให้ต้องอ่านทิศทางควบคู่กับระดับของตัวเลข และยังไม่มีเหตุผลพอจะเรียก 7.20 เท่าว่าปลอดภัยสำหรับทุกธุรกิจ

เมื่อดอกเบี้ยจ่ายเป็นศูนย์ อัตราส่วนนี้ไม่มีนิยาม ควรรายงานตรง ๆ ว่าไม่มีดอกเบี้ยจ่ายในงวด ส่วน EBIT ที่ขาดทุนต้องแสดงการขาดทุนให้ชัด ไม่แปลค่าติดลบเป็นความสามารถรองรับดอกเบี้ย

กำไรที่ใช้หารยังรวมรายได้ที่ไม่ได้รับเป็นเงินสดและค่าใช้จ่ายที่ยังไม่จ่ายครบ ส่วน CFO สะท้อนเงินสดจากงานในงวดตามการจัดประเภทของงบ ในตัวอย่างนี้ดอกเบี้ยและภาษีที่จ่ายอยู่ใน CFO แล้ว จะนำ CFO ไปใช้ในสูตรอื่นต้องตรวจว่ากำลังบวกกลับหรือหักซ้ำหรือไม่

จ่ายดอกเบี้ยไหว ยังเหลือเงินต้นที่ต้องตรวจ

ดอกเบี้ยเป็นเพียงส่วนหนึ่งของเงินที่เจ้าหนี้เรียกเก็บ เงินต้นอาจต้องจ่ายเป็นงวดหรือเป็นก้อนใหญ่ เมื่อถึงวันนั้นบริษัทต้องมีเงินสด มีวงเงินที่ใช้ได้จริง หรือมีข้อตกลงจัดหาเงินใหม่รองรับ

ปลาย Y2 หนี้ที่มีดอกเบี้ย 22 ล้านบาทมีส่วนที่จัดเป็นหนี้หมุนเวียน 8 ล้านบาท จำนวนนี้บอกว่ามีภาระในช่วงสั้นให้ตรวจต่อ ไม่ได้บอกว่าบริษัทชำระเงินต้น 8 ล้านบาทไปแล้วใน Y2 และยังไม่ให้วันจ่ายแต่ละงวด

DSCR หรือ debt service coverage ratio เปรียบเทียบเงินที่นิยามให้ใช้ชำระหนี้กับภาระชำระหนี้ของงวด โดยต้องอ่านสัญญาว่าตัวตั้งนับเงินสดอะไรและตัวหารรวมหนี้อะไร ธนาคารหรือสัญญาต่างกันอาจใช้รายละเอียดต่างกัน

เราไม่คำนวณ DSCR จากข้อมูลชุดนี้ เพราะมีเพียงเงินกู้สุทธิเพิ่ม 4 ล้านบาท ยังไม่รู้ยอดกู้รับและเงินต้นจ่ายแยกกัน การเอา EBIT หารดอกเบี้ยแล้วเรียกว่า DSCR จะตอบผิดคำถาม ส่วนการเดาเงินต้นจากยอดหนี้ปลายปีก็เสี่ยงพอ ๆ กัน

เงินสดปลายปีเพิ่มจากไหน

ปลาย Y2 เงินสดเพิ่มจาก 4 เป็น 6 ล้านบาท ถ้าดูเฉพาะยอดเงินสด บริษัทดูคล่องขึ้น แต่สะพานเงินสดทั้งปีแสดงบทบาทของการกู้และเงินปันผลด้วย

หลังหักเงินลงทุน 9 ล้านบาท CFO เหลือ 2.4 ล้านบาท ก่อนเงินปันผล 4.4 ล้านบาท จึงยังต้องพิจารณาการจัดหาเงินอยู่ เงินปันผลปีนี้ต่ำกว่า Y1 ซึ่งจ่าย 9.4 ล้านบาทด้วย เงินสดปลายปีที่สูงขึ้นจึงไม่ได้เกิดจากการเก็บเงินจากงานได้ดีขึ้นเพียงอย่างเดียว

เงินลงทุนอาจรองรับงานในอนาคต ส่วนเงินปันผลเป็นนโยบายผู้ถือหุ้น ตัวเลขนี้ยังไม่ตัดสินว่ารายการใดควรหยุด แต่ช่วยแยกว่าความต้องการเงินมาจากการดำเนินงาน การลงทุน หรือการจ่ายคืนเจ้าของ แล้วค่อยเลือกวิธีจัดหาเงินให้เหมาะกับระยะเวลาที่ต้องใช้

จับวันรับเงินให้ตรงวันจ่ายก่อนรับภาระเพิ่ม

สำหรับทีมซอฟต์แวร์ งาน SI หรือ Odoo Partner สมมติที่รับงานเป็นงวด สิ่งที่ต้องเปิดคู่กับสัญญากู้คือกำหนดส่งมอบ เกณฑ์ตรวจรับ วันวางบิล และวันรับเงินที่คาดไว้ ถ้าใบแจ้งหนี้ยังออกไม่ได้เพราะรอลงนามตรวจรับ การเพิ่มวงเงินอาจช่วยประคองช่วงรอ แต่ยังต้องมีคนรับผิดชอบแก้จุดติดขัดนั้น

โรงงานสมมติอาจมีเงินจมในวัตถุดิบและสินค้าสำเร็จรูป ต้องตรวจว่าสินค้าส่วนใดรองรับคำสั่งซื้อจริง ส่วนใดขายช้า และเจ้าหนี้แต่ละรายครบกำหนดเมื่อไร การยืดวันจ่ายโดยไม่ตกลงกับผู้ขายอาจกระทบส่วนลดหรือการส่งของ จึงไม่ควรดู DPO ยาวขึ้นเป็นผลดีโดยอัตโนมัติ

คำตอบเรื่องหนี้ต้องลงท้ายด้วยตารางที่มีวันครบกำหนด

ลองเลือกหนี้ก้อนที่ครบกำหนดเร็วที่สุด แล้วไล่กลับไปว่ารายรับใดจะนำมาจ่าย รายรับนั้นออกใบแจ้งหนี้แล้วหรือยัง และมีใครยืนยันวันรับเงินได้ นี่เป็นคำถามที่เริ่มทำงานต่อได้ทันที แม้งบรายปีจะยังตอบไม่ได้ทั้งหมด

ที่มาของแนวคิดและขอบเขตตัวอย่าง

บทความนี้ใช้แนวคิดอัตราส่วนความสามารถชำระหนี้ประกอบกับงบสมมติที่สร้างขึ้นสำหรับซีรีส์ จำนวนเงินและการกระทบยอดเป็นตัวอย่างต้นฉบับ ไม่มีเกณฑ์ D/E หรืออัตราครอบคลุมดอกเบี้ยที่กำหนดให้เหมาะกับทุกบริษัท การตีความเงื่อนไขสินเชื่อต้องยึดสัญญาที่ใช้จริง อ่านหัวข้อการวิเคราะห์อัตราส่วนเพิ่มเติมได้จาก CFA Institute: Financial Analysis Techniques